Zmiany w Instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów Ir-1

Z dniem 14 grudnia 2025 r., wraz z wejściem w życie nowego rocznego rozkładu jazdy, zacznie obowiązywać kolejna nowelizacja Instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów Ir-1.
Zmiany zostały ogłoszone w Biuletynie nr 24 z dnia 18 września 2024 r. i przyjęte Uchwałą nr 752/2025 Zarządu PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z dnia 9 września 2025 r.

Aktualizacja wprowadza szereg korekt redakcyjnych, doprecyzowań i modyfikacji technicznych – od zmian w zakresie łączności (GSM-R), po pełną przebudowę zasad wydawania i obiegu rozkazów pisemnych.

Aktualizacja

10.12.2025 został wydany Biuletyn 33/2025 zawierający Uchwałę Nr 1032/2025 Zarządu PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Przenosi ona termin wejścia w życie nowych przepisów na początek lipca 2026.

Zakres zmian

Zmiany ogólne i redakcyjne

Ujednolicono akty prawne źródłowe (§ 1 ust. 1) i przeniesiono opis celu instrukcji (§ 1 ust. 2).
Wprowadzono określenie języka operacyjnego (§ 1 ust. 6).
Skorygowano liczne odwołania paragrafowe i usunięto błędy językowe w całym tekście (§ 35 ust. 1, § 57 ust. 13, § 60 ust. 6, § 63 ust. 5 (wiersz 10), § 64 ust 3).

Uchylenie istniejących przepisów

§ 29 ust. 5 pkt 3 lit. a i d
§ 60 ust. 13 pkt 3
§ 64 ust. 21 pkt 2

Łączność i komunikacja

Termin „radiotelefoniczna” zastąpiono pojęciem „urządzeń radiołączności” (§ 23).
Wprowadzono odniesienia do łączności cyfrowej GSM-R (§ 27 ust. 2, § 31 ust. 9 pkt 4).
W wielu miejscach doprecyzowano, że chodzi o radiołączność głosową (§ 31 ust. 9 pkt 1).

Ruch pociągów i prowadzenie ruchu

Wykreślenie ograniczenia prędkości manewrów za wyprawionym pociągiem (§ 12 ust. 6).
Wprowadzono pojęcie „uprawnionego pracownika” zamiast „manewrowego” lub „innego pracownika przewoźnika” (§ 13 ust. 1 pkt 2, § 16 ust. 2).
Dodano obowiązek poinformowania maszynisty o zmianie trasy rozkazem pisemnym (§ 16 ust. 3a).
Zaktualizowano zasady zapowiadania telefonicznego, ograniczając ich stosowanie do przypadków, gdy urządzenia nie pozwalają na automatyczną zmianę kierunku blokady (§ 28 ust. 8).
Zmieniono zasady wyprawiania kolejnych pociągów – obecnie można je wysyłać po zwolnieniu drugiego odcinka blokowego, bez sztywnego odstępu 10 minut (§ 29 ust. 5 pkt 1 lit. b).
Doprecyzowano, że ruch może być prowadzony do następnego posterunku, a nie następnej stacji, o ile urządzenia SRK na to pozwalają (§ 29 ust. 9).
Wykluczenie telefonicznego zapowiadania i wymagania wydania rozkazu pisemnego w § 29 ust. 10.
Usunięcie odwołania do § 58 ust. 9 oraz wprowadzenie ograniczenia, że dyżurny ruchu stacji stycznej nie może wydawać rozkazów dotyczących pominięcia wskazań semaforów (§ 31 ust. 15).
§ 37 ust. 13 – dodanie zwrotu „lub przechowuje w wyznaczonym miejscu zgodnie z ust. 1”.
§ 40 ust. 2 pkt 2 – usunięcie fragmentu dot. Żurawia wodnego.
§ 40 ust. 5 pkt 5 – usunięcie fragmentu dot. Stosowania zamknięć pomocniczych.
§ 40 ust. 5 pkt 6 – dodanie ustępu – wymaganie stosowania się do instrukcji obsługi urządzeń komputerowych.
§ 44 ust 1 – zmiana numeracji paragrafów i ustępów.
§ 47 ust. 7 pkt 2 – usunięcie zwrotu „przy prawidłowo działającej radiowej łączności pociągowej”.
§ 49 ust. 10 pkt 5 lit. b – usunięcie zwrotu „odpowiedniego rodzaju”.
§ 63 ust. 2 – dodanie zwrotu „lub zarządzeniu przewozu przesyłki nadzwyczajnej”.
§ 63 ust. 5 – dodanie wiersza 43.
§ 64 ust. 3 – usunięcie literówki i zamiana „pojazdu trakcyjnego” na „pojazdu kolejowego”.
§ 64 ust. 4 – zamiana „wykazu ostrzeżeń stałych” na „wykazu ostrzeżeń” oraz dodanie do listy „zarządzenia przewozu przesyłki nadzwyczajnej”.
§ 64 ust. 5 – wykreślenie spójnika „lub” i podział na dwa zdania. Wymuszenie wykonania pewnych czynności w przypadku zauważenia sygnału „Alarm”.
§ 64 ust. 21 pkt 1 lit. c – Wykreślenie „lub nie przestrzega obowiązujących ostrzeżeń”.
§ 64 ust. 21 pkt 4 – rozszerzenie zakresu przekazywanych informacji w przypadku zatrzymania pociągu na szlaku.

Rozkazy pisemne

To najobszerniejsza zmiana nowelizacji.

Zastąpienie w dzienniku ruchu oznaczeń cyfrowych i literowych rozkazów pisemnych na identyfikator rozkazu pisemnego (§ 37 ust. 7 pkt 6 lit. i)
§ 58 został całkowicie przebudowany – opisuje obecne ogólne zasady stosowania rozkazów pisemnych.
§ 59 otrzymał nowy tytuł: „Komputerowy wydruk rozkazu pisemnego w systemie SERWO”.
Wprowadzono nowy paragraf § 59a, poświęcony obsłudze systemu SERWO2, który umożliwia cyfrowe wydawanie i obieg rozkazów.
Wskazano, że podstawowym dokumentem jest wydruk komputerowy z bazy SERWO2, a tradycyjny rozkaz papierowy ma charakter zastępczy (§ 35 ust. 5).
Z powodu wprowadzenia jednego formularza rozkazu pisemnego usunięto oznaczenia literowe (§ 12 ust. 4, § 16 ust. 3, § 21 ust 11, § 34 ust 11. pkt 2 lit. b, § 34 ust. 29 § 35 ust. 4, § 37 ust. 7 pkt 6 lit. i, § 38 ust. 1, § 54 ust. 7 pkt 3, § 54 ust. 7 pkt 5, § 54 ust. 8 pkt 2, § 54 ust. 8 pkt. 3, § 54 ust. 9 pkt 1 lit. b, § 54 ust. 9 pkt 2 lit. b, § 54 ust. 12 pkt 3, § 54 ust. 13, § 55 ust .5, § 55 ust. 8 , § 55 ust 12, § 55 ust. 13, § 57 ust. 10, § 57 ust. 14, § 57 ust. 17, § 57 ust. 35, § 57 ust. 57, § 57 ust. 61, § 59 ust. 1, § 59 ust. 8, § 59 ust. 10, § 59 ust. 12, § 59 ust. 13, § 64 ust. 2 pkt 1 lit. c, e , § 68 ust. 1 pkt 2 , § 69 ust. 4, § 76 ust. 10, § 77 ust. 2, § 78 ust. 4, § 82 ust. 13, § 84 ust. 24 pkt 2 lit. b, c, § 84 ust. 24 pkt 4 lit. e).
Nowe przepisy określają sposób rejestrowania, doręczania i potwierdzania odbioru rozkazów w wersji cyfrowej (§ 59 ust. 9–10).
Aktualizacja odniesień do § 58 (§ 35 ust. 1, § 54 ust. 7 pkt 5, § 54 ust. 22 pkt 3, § 54 ust. 23 pkt 2, § 57 ust. 17, § 59 ust. 10. § 60 ust. 1, § 64 ust. 2 pkt 1 lit. e)
Usunięcie odniesienia do zał. 3a, zmiana załącznika 6 na 3 (§ 59 ust 1, § 59 ust 7)
Zmiana numeracji załączników w § 60 ust. 26
§ 47 ust. 8 pkt 1 lit. d – usunięcie treści rozkazu pisemnego
§ 81 ust. 4 pkt 3 – zamiana „druki rozkazów pisemnych” na „formularze rozkazów pisemnych”.

Ostrzeżenia i książki ostrzeżeń

Zmieniono strukturę § 60 i dostosowano ją do pracy w systemach SERWO/SERWO2. (§ 60 ust. 13 pkt 4, § 60 ust. 14, § 60 ust. 16, § 60 ust. 19 pkt 1, § 60 ust. 22, § 60 ust. 34, § 60 ust. 36a)
zamiana zwrotu „bez oddzielnego potwierdzenia” na „z zachowaniem oddzielnego” (§ 60 ust. 22)
określenie przypadku zastosowania papierowej książki ostrzeżeń doraźnych (§ 60 ust. 30)
Dodano pojęcie cyfrowej wersji ostrzeżeń oraz możliwość ich wydruku z systemu (§ 60 ust. 1).
Wprowadzono obowiązek 12-godzinnego wyprzedzenia przy powiadamianiu o planowych robotach (§ 60 ust. 12).
Zaktualizowano zasady dla posterunków niewyposażonych w SERWO/SERWO2, które muszą przekazywać ostrzeżenia do najbliższej stacji z możliwością wydruku (§ 60 ust. 24, § 60 ust. 25).
Wprowadzono pojęcie elektronicznej książki ostrzeżeń (§ 60 ust. 26).
Zmieniono nazewnictwo: „książka ostrzeżeń” → „książka ostrzeżeń doraźnych (R-189)” (§ 60 ust. 31, 32, 34).
Określenie przypadku zastosowania tego ustępu tylko dla posterunków technicznych niewyposażonych w SERWO2 (§ 60 ust. 33)
Dodanie odniesień do § 59, 59a, 6 w § 14 ust. 7

Nowe i zmienione załączniki

Utworzono dodatek nr 4 – Księga formularzy.
Zmieniono zawartość załącznika nr 3 – teraz zawiera komputerowy wydruk rozkazu pisemnego z SERWO zamiast dotychczasowego rozkazu „O” (R-307).
Uchylono załączniki: 3a, 3b, 4, 4a, 4b, 5, 5a.
Dotychczasowe załączniki 6, 7, 8 otrzymały nowe numery: 4, 5, 6.

Podsumowanie

Nowelizacja Ir-1 obowiązująca od 14 grudnia 2025 r. wprowadza jedne z największych zmian w instrukcji od lat. Najważniejszym kierunkiem jest cyfryzacja procesów: rozkazy pisemne są obecnie oparte na systemach SERWO i SERWO2, zrezygnowano z oznaczeń literowych, a wersja papierowa staje się rozwiązaniem zastępczym. Jednocześnie dostosowano przepisy dotyczące ostrzeżeń, ujednolicono odwołania paragrafowe i uporządkowano warstwę terminologiczną — w tym obszar łączności, gdzie istotną rolę pełni GSM-R.

Zmiany dotyczą również prowadzenia ruchu: doprecyzowano zasady wyprawiania pociągów, ograniczono stosowanie zapowiadania telefonicznego, a liczne przepisy dostosowano do współczesnych urządzeń SRK i praktyki eksploatacyjnej. Nowy układ załączników oraz utworzenie Księgi formularzy porządkuje dokumentację stosowaną na posterunkach.

W efekcie instrukcja staje się bardziej spójna, nowoczesna i dostosowana do pracy w środowisku cyfrowym, przy jednoczesnym zachowaniu dotychczasowych zasad bezpieczeństwa i organizacji ruchu kolejowego.

Źródła

Biuletyn 24 PKP PLK

Instrukcja o prowadzeniu ruchu pociągów Ir-1